만사 해결語 "컴사오 (Không sao)"
“Không sao(컴사오=괜찮아요)”
“뭐가 괜찮다는 거에요, 엉? 나는 안 괜찮아요.”
답답해서 두 주먹으로 가슴을 쳤다. “Anh(아잉=Mr.)은 죄송합니다, 라고 하고, 내가 괜찮아요, 라고 하는 거에요. 어째서 Anh 이 잘못을 해 놓고 스스로 괜찮다고 하는 겁니까?” 한국 사람이 베트남에 살면서 가장 열 받을 때가 바로 이런 경우이다. 잘못을 한 당사자가 싹싹 빌어도 시원치 않은데 자기가 먼저 괜찮다고 하니, 열을 안 받을 수가 없다.
이사하는 날이었다. 정신없이 이삿짐을 풀고 가구를 먼저 배치하는데 1미터 남짓한 서랍장이 안 보인다. 작은 물건이 아니라 빠뜨렸을 리가 없어 뺑뺑 돌며 찾고 있는데 베란다에서 일꾼들이 내 서랍장에 신발을 신고 올라가서 에어콘을 설치하고 있는 것이었다. 순간 “Anh oi 미쳤어요?”라고 소리를 질렀다. “Anh은 사다리도 안 들고 다녀요? 남의 서랍장을 사다리로 사용을 하다니, 에어콘을 설치하려면 당연히 높은 곳에 달아야 하는 것 몰라요? 그럼 사다리는 기본으로 가지고 다녀야지, 그러고도 이삿짐센터라고 할 수 있어요?” 그리고 냉큼 달려가 걸레로 서랍장 표면을 닦아보니 벌써 구둣발로 인한 긁힘이 여기저기에 나있었다.
“이걸 어떡해? 멀쩡한 가구에 이렇게 상처를 내 놓다니?” 라고 했더니 그 일꾼들이 쓱쓱 손으로 서랍장 위를 문대면서 컴사오(Không sao=괜찮아요), 라고 말하는 것이 아닌가. 이 말에 이성적으로 겨우 눌러놓았던 마지막 열이 터져 나오며, “뭐가 컴사오야? 내가 가구 주인이지 당신이 가구 주인이야? 가구 주인이 괜찮치 않은데 왜 Anh 이 괜찮다고 하는 거야?” 하며 교양머리 없는 괴성이 튀어나왔다.
그 집에 한 2년 정도 살다가 다시 이사를 하게 되었다. 베트남의 이삿짐센터는 차가 미리 와서 대기하는 것이 아니라 이삿짐을 다 땅에다 내려놓아야 비로써 용달차가 와서 여러 번에 실어 나른다. 이 날도 바닥에 내려놓은 짐을 지키느라고 좀 늦게 이사할 집에 도착했더니 나의 서랍장은 벌써 사다리로 변해서 엉망진창이 되어 버렸다. 이번에는 소리를 지르지 않았다. 소리를 질러봐야 ‘컴사오’ 라고 할 것이 빤하니까.
우리가 처음 베트남어를 배울 때 '컴사오'를 우리말로 '괜찮아요''로 배운다. 그러나 살다보면 도저히 '괜찮아요'라고 말하면 안 되는 상황에서 베트남 사람들이 '괜찮아요'를 말하는 경우를 만나게 된다. 그러면 우리는 '어휴 미치겠네, 정말 이상한 사람들이야. 왜 자기가 괜찮다고 하는 거야' 라며 가슴을 친다. 그렇다면 베트남의 컴사오는 ‘괜찮아요’라는 뜻 외에 우리가 알지 못하는 다른 뜻이 있는 것이 분명하다. 보통 영어나 한국어에서 ‘괜찮아요’ 라는 단어는, 잘못을 한 사람이 미안하다고 사과할 때, ‘괜찮아요’ 라며 잘못을 포용해 주는 경우와, “몸이 어때요?‘ 라며, 나의 컨디션을 물어 오면, ‘괜찮아요‘ 라고 답하는 경우, 또는 ‘괜찮아, 툴툴 털고 일어나’ 라며 상대방을 위로할 때 사용한다.
그런데 베트남 사람들은 앞에서 필자가 겪은 것처럼 자신이 분명히 잘못을 해서 죄송합니다, 라고 사과를 해야 하는 경우에 '컴사오'라고 하기 때문에 한국 사람들을 펄쩍 뛰게 만든다. 그렇다면 베트남의 ‘컴사오’는 몇 가지의 뜻을 가지고 있는 걸까? 필자는 언어학자가 아니므로 언어학적 고찰을 하지는 못했지만 오랜 기간 이곳에 살면서 직접 경험한 것을 몇 가지 소개하고자 한다.
첫째, 경직된 상황을 돌파하기 위한 언어이다. ‘미안해요’ 라는 단어는 누가 잘하고, 누가 잘못했는지 시시비비를 가려서 사과와 용서를 주고 받기 위한 언어이다. 그러나 베트남 사람들은 이런 상황에 직면하는 것을 매우 부자연스러워 한다. 그래서 상대방의 잘못을 지적하기 보다는 차라리 자기가 참는 편을 택한다. 이들에게는 옳고 그름의 경계로 경직된 분위기 보다는 차라리 자기가 좀 참고 자연스러운 분위기가 되는 것을 더 선호한다. 그래서 직언을 하는 것은 되도록 피하고 36가지 웃음으로 간접적, 완곡적 표현을 한다. 미안해도 웃고, 화나도 웃고, 싫어도 웃고, 거절할 때도 웃고, 곤란해도 웃고, 슬퍼도 웃고. 그래서 이들의 웃음의 의미를 잘 파악해야 한다. 내가 ‘왜 남의 서랍장에 신을 신고 올라갔느냐’고 따질 때도 이들은 씩 웃으면서 ‘컴사오’라고 했다. 이 어색한 분위기에 함구할 수도 없고, 그저 멋쩍은 웃음을 지으며 컴사오로 속히 이 분위기를 탈피하고자 하는 것이다. 이 웃음의 의미를 베트남 사람들은 다 아는데 나만 몰라서 팔팔 뛰며 난리를 친 것이다. (*그러나 요즈음은 길거리에서 운전수들이 멱살을 잡고 싸우는 폭력적인 장면들을 종종 목격한다. 웃음으로 문제를 해결하던 베트남의 문화가 변해가고 있다)
두 번째는 ‘참아 줍시다’ 라는 의미이다. 이들은 다른 사람이 잘못을 했을 때 잘 참아준다. 베트남 사람의 특징을 말할 때 ‘Chịu khó(찌우코-잘 견디다)’라고 한다. 앞에서도 언급했듯이 베트남 사람들은 시시비비를 가리는 것은 될 수 있으면 피하고 그냥 자기가 견디는 쪽을 택한다. 이 사람들의 Chịu khó(인내)는 정말 대단하다.
1995년도 타이 하(Thái Hà) 거리에 살 때였다. 어느 날, 느닷없이 ‘가라오께’라는 것이 생기더니 밤 9시만 되면 고막을 찢을 것 같은 노랫소리가 온 동네를 진동했다. 한 2~3일 하다가 그치겠지 하면서 기다린 것이 일주일이 되었다. 도대체 이 동네 주민들은 아무렇지도 않은가 싶어서 앞집 여자에게 물어보았더니 자기도 시끄러워서 잠을 못 잔다는 것이다. 그럼 왜 항의를 하지 않느냐고 했더니 “처음 개업이라 선전하느라고 그러는 것 같으니까 좀 기다려보지 뭐” 라고 한다. 그래서 나도 일주일을 죽을힘을 다해 기다렸다. 그러나 일주일이 지났는데도 밤 9시만 되면 여지없이 고막을 찢는 노래소음이 흘러나왔다. 아예 스피커가 동네를 향해 설치되어 있는 것 같았다. 밤에 잠을 못자니 낮에는 비몽사몽간이었고, 몸은 바싹 말라갔다. 다시 앞 집 여자에게 물었다. 두 주일이 지났는데도 계속 저러니 우리가 항의를 해야 하지 않겠냐고, 그랬더니 이 여자 한다는 소리가 “컴사오, 찌김 찌우코 디(Không sao, Chị Kim chịu khó đi)” 라고 한다. 직역을 하면 ‘Mrs. Kim, 괜찮아요. 그냥 견디세요.’ 이다. 괜찮다니, 온 동네를 고성방가에 시달리게 하는 가라오께의 행위를 어찌 괜찮다고 하는가, 라며 또 한 번 열을 받고 말았다. 한참 후에야 ‘Mrs.김, 어쩌겠어요, 그냥 참아 줍시다.’ 라는 뜻인 것을 알았다.
세 번째는, ‘잊어버립시다’이다. 1995년도에 나의 절친한 베트남 친구가 2천불하는 혼다 오토바이를 도둑맞았다. 내가 너무 속상해서 팔팔 뛰고 있는데 정작 당사자는 필요한 몇 가지 조치를 취한 다음에 의연한 태도로 “컴사오” 한 마디를 하고는 더 이상 미련을 가지지 않았다. 그 당시 혼다 오토바이는 재산 목록 1호이고, 그 다음에 돈을 좀 더 벌은 후, 오토바이를 팔아서 집을 사는 순서로 재산을 형성해 나갔다. 그는 3년 동안 안 먹고 안 쓰고 모은 돈에 약간의 빚을 얻어서 혼다 오토바이를 마련한 직후였다. 그런 거금을 잃어버리고 어떻게 괜찮을 수가 있는가. 나는 너무 속상해서 주위 사람들에게 하소연을 하는데 정작 그 친구는 나보다 더 평안했다.
불행한 상황에 대한 초연함이 바로 ‘컴사오’인 것이다. 이미 벌어진 일에 대해서는 빨리 잊어버리고 미래를 대비하고자 그들은 ‘컴사오’를 선포한다. 베트남의 속담에 'Của đi thay người'(재산이 생명을 대신한다)라는 말이 있다. 물건을 잃어버렸을 때 그들은 그 물건이 자기 생명을 대신했다고 위로하며 초연하게 넘어가는 것이다.
결론을 맺자면 베트남에서 잘 살려면 ‘컴사오’의 의미를 잘 알아야 한다. 단순히 문자대 문자의 번역으로 ‘컴사오’를 이해하면 열 받을 일이 너무 많다. 문맥 속에서, 역사 속에서, 문화적 특성 속에서, 용례 속에서 이해를 해야 ‘컴사오’의 진정한 의미를 알게 된다. 베트남은 ‘컴사오’가 활발하게 작용하지 않으면 살기 힘든 나라이다. 오랜 전쟁과 식민통치, 사회주의로 인한 경제적 어려움, 이런 가운데서 ‘컴사오’로 나 자신을 위로하며 또한 상대방을 이해하려고 했다. 베트남어의 ‘컴사오'는 모든 문제의 해결언어이다.
김영신/aozaikim@daum.net
한베문화교류센터 원장
===============================================================
Kim Young Shin / aozaikim@daum.net
Viện Trưởng Trung tâm giao lưu văn hóa Việt Hàn
Lời mở đầu
Giải quyết mọi việc chỉ bằng hai chữ: "Không sao"
“Không sao cái gì? Tôi thì có sao.”
Bực quá, tôi dùng hai nắm đấm, đấm vào ngực mình. “Anh là người nói xin lỗi, còn tôi mới là người trả lời rằng không sao. Sao anh có thể phạm lỗi rồi tự mình nói rằng "không sao đâu" chứ? Người Hàn Quốc sống tại Việt Nam những lúc nổi giận nhất chính là khi gặp tình huống này. Khi người phạm lỗi, dù cho có chắp tay xin lỗi đi nữa cũng chưa làm mọi việc dịu đi được vậy mà bản thân lại tự nói rằng "không sao đâu". Vậy thì sao mà không nổi giận cho được.
Ngày chuyển nhà. Tôi dỡ đồ trong tình trạng chẳng còn tâm trí nào cả, đang kê đồ nội thất trước thì chẳng thấy cái tủ nhiều ngăn cao hơn 1m đâu. Nó đâu phải đồ vật bé nhỏ gì nên không thể có chuyện bỏ sót ở đâu được . Tôi tìm quanh thì thấy ở ngoài ban công, có mấy nhân viên đang đi cả giày giẫm lên cái tủ của tôi để lắp điều hòa. Tôi lập tức kêu lên: “Anh điên đấy à? Anh không mang thang đến sao? Sao lại đi lấy tủ của người ta ra làm thang chứ. Anh không biết là lắp điều hòa thì phải lắp ở trên cao sao? Nếu thế thì phải biết mang theo thang chứ. Như thế mà gọi là trung tâm chuyển nhà à?" Tôi nhăn nhó chạy đến lau lại mặt tủ thì thấy chưa gì đã có mấy vết xước do đế giày để lại rồi. “Phải làm sao đây? Cái tủ vốn chẳng bị vết gì mà giờ các anh làm trầy xước thế này à?” Nói thế xong mấy tay nhân viên vừa dùng tay phủi phủi mặt tủ và nói "không sao" (=괜찮아요). Đến đây thì lý trí đã không còn kiềm chế tôi được nữa và tôi bừng bừng nổi giận. “Không sao cái gì chứ? Tôi là chủ đồ đạc hay anh là chủ hả? Tôi không nói không sao, thế mà sao anh lại nói thế được?” Tôi nổi đóa lên và tuôn ra những câu nói không hay.
Sống ở ngôi nhà đó khoảng 2 năm, tôi lại phải chuyển nhà. Xe của trung tâm chuyển nhà không đến đón trước mà đồ đạc phải chuyển ra để sẵn dưới dưới đất rồi xe chuyển đồ mới tới nhưng không thể chuyển hết một lần mà phải chuyển nhiều lần. Ngày hôm đó, vì phải trông đống đồ đạc để dưới đất nên tôi đã đến nhà mới muộn. Đến nơi thì cái tủ của tôi đã trở thành cái thang từ bao giờ rồi, và mọi thứ lộn xộn hết cả lên. Lần này tôi chẳng gào thét nữa. Vì dù có gào lên thì chắc lại nhận được câu “Không sao” thôi.
Lần đầu tiên chúng tôi học tiếng Việt, chúng tôi đã được học “Không sao” nghĩa là “괜찮아요” trong tiếng Hàn. Tuy nhiên, sống ở Việt Nam một thời gian, tôi lại gặp phải những tình huống mà lẽ ra không được nói “Không sao” nhưng người Việt Nam lại nói “Không sao”. Vì vậy, chúng tôi đành chỉ biết đấm ngực mà rằng: “Ôi, thật điên mất. Đúng là những người kì quặc. Sao họ lại có thể tự mình cho rằng không sao chứ?”. Rõ ràng là từ "không sao" của Việt Nam ngoài nghĩa là “괜찮아요” còn nghĩa khác mà chúng tôi không thể biết. Thông thường, trong tiếng Hàn hay tiếng Anh, từ “Không sao” được dùng khi người mắc lỗi xin lỗi và đối phương bỏ qua cho và nói “Không sao”. Ngoài trường hợp đó, thì "không sao" được dùng khi ai đó hỏi tình trạng của mình “Bạn thế nào?” và trả lời rằng “Không sao” hoặc nói rằng “Không sao, phủi sạch người đi rồi đứng lên”khi an ủi đối phương.
Thế nhưng giống như tình huống mà người viết gặp phải ở trên, người Việt Nam lại nói “Không sao” trong những tình huống đáng ra phải nói xin lỗi vì bản thân đã phạm lỗi, làm cho người Hàn Quốc nhảy dựng lên. Vậy thì từ “Không sao” của Việt Nam có bao nhiêu nghĩa? Người viết không phải nhà ngôn ngữ học nên không thể đánh giá trên phương diện ngôn ngữ học, tuy nhiên do sống ở đây lâu nên người viết muốn giới thiệu một vài điều mà bản thân đã trực tiếp được trải nghiệm và đúc kết.
Đầu tiên, câu nói phá vỡ những tình huống cứng nhắc. “Xin lỗi” là câu nói để xin lỗi và xin hoặc nhận được sự tha thứ sau khi phân biệt giữa đúng và sai, người đúng và người sai. Tuy nhiên, người Việt Nam khi đối diện với trường hợp này lại không được tự nhiên, Vì vậy, thay vì chỉ ra lỗi sai của đối phương thì người Việt Nam thường có xu hướng chọn cách chịu đựng. Đối với những người này thì họ thích bầu không khí thoải mái mặc dù bản thân phải chịu đựng, còn hơn là bầu không khí căng thẳng khi chỉ ra những điều đúng đắn từ lỗi sai . Vậy nên họ thường tránh nói thẳng và dùng 36 kiểu cười để thể hiện thái độ một cách gián tiếp. Xin lỗi cũng cười; bực tức cũng cười; ghét cũng cười; khi từ chối cũng cười; gặp khó khăn cũng cười; khi đau buồn cũng cười. Vì vậy chúng ta cần tìm hiểu rõ ý nghĩa nụ cười của họ. Khi tôi hỏi: “Sao lại đi giày mà giẫm lên tủ của người khác như thế?” họ cũng vừa cười mỉm vừa nói “Không sao”. Trong bầu không khí đó, không thể nào không nói điều gì, vì vậy họ cười gượng và nói "không sao" nhằm phá vỡ bầu không khí gượng gạo đó.
Người Việt Nam đều hiểu ý nghĩa của nụ cười đó nhưng chỉ có tôi không hiểu, vậy nên tôi mới nhảy dựng và làm ầm lên. (*Tuy nhiên, gần đây tôi mới được chứng kiến một vài cảnh bạo lực, những người lái xe túm áo đánh nhau trên đường. Văn hóa dùng nụ cười để giải quyết vấn đề của người Việt đang dần thay đổi.)
Thứ hai là ý nghĩa: “Thôi thì cố chịu đựng”. Khi người khác phạm lỗi, họ thường chịu đựng. Đặc trưng của người Việt Nam khi nói chuyện là hay nói “Chịu khó (=잘 견디다)”. Như đã nói ở trên, người Việt Nam thường tránh tranh cãi đúng sai mà chọn hướng để bản thân nhẫn nhịn. Sự “Chịu khó (chịu đựng)” của họ thật đáng nể. Khoảng năm 1995, tôi sống ở phố Thái Hà. Một ngày nọ, cái gọi là karaoke bất ngờ xuất hiện. Cứ đến 9 giờ tối mà những tiếng hát đinh tai lại làm chấn động khu phố. Mọi người chờ đợi cho rằng chắc 2-3 ngày là hết nhưng đã 1 tuần trôi qua. Tôi muốn biết người dân quanh đấy rốt cục có thật sự cảm thấy không sao không nên đã hỏi một cô hàng xóm thì biết cô ấy cũng chẳng thể ngủ được vì ồn ào quá. Khi tôi hỏi sao vậy sao cô không kháng nghị thì cô nói: “Người ta mới mở quán nên có lẽ phải ầm ĩ như vậy để gây sự chú ý, đành chịu khó chờ vậy”. Vậy là tôi cũng đành gồng mình, đợi qua 1 tuần. 1 tuần trôi qua, vậy mà cứ đến 9 giờ, tiếng nhạc đinh tai vẫn không ngừng vang lên. Cứ như là cái loa được đặt hướng thẳng vào khu phố vậy. Đêm không ngủ được nên ban ngày cứ nửa tỉnh nửa mơ, người tôi gầy hẳn đi. Tôi lại hỏi cô hàng xóm. “Đã 2 tuần rồi mà vẫn vậy, không phải chúng ta nên phản ánh lại sao” thì cô ấy nói: “Không sao, chị Kim chịu khó đi”. Dịch thẳng ra nghĩa là: “Mrs. Kim, 괜찮아요. 그냥 견디세요”. “Không sao ư? Cả khu phố bị tiếng nhạc karaoke xập xình làm khổ sở mà vẫn nói hành động đó của hàng karaoke là không sao ư? Tôi lại một lần nữa nổi khùng lên. Thực sự thì câu nói của cô ấy có ý là: “Cô Kim à, biết làm thế nào được. Đành phải chịu thôi”.
Thứ ba là “hãy quên đi”. Năm 1995, người bạn Việt Nam rất thân thiết của tôi bị trộm mất cái xe máy Honda trị giá 2000đô. Tôi choáng váng quá, nhảy dựng lên nhưng cô ấy lại nói “Không sao” với thái độ rất bình tĩnh sau khi làm một số thủ tục cần thiết. Và sau đó thì chẳng có chút gì tiếc nuối. Ở thời điểm đó, chiếc xe Honda là tài sản giá trị đầu tiên của cô, sau đó cô định kiếm thêm tiền và bán xe đi rồi mua nhà. Đó là khi cô vừa mới mua được chiếc xe Honda bằng số tiền cô tiết kiệm được trong 3 năm không ăn, không tiêu, và thêm 1 chút tiền vay ngoài. Mất một số tiền lớn như thế mà sao cô ấy có thể cảm thấy không sao được? Tôi buồn quá nên đã đi than phiền với mọi người xung quanh về điều này vậy mà cô bạn ấy còn bình thản hơn cả tôi. Trong hoàn cảnh không may đó lại một lần nữa “Không sao” xuất hiện. Họ lại nói “Không sao” khi muốn nói cần bỏ qua những việc đã qua và chuẩn bị cho tương lai. Tục ngữ Việt Nam có câu: “Của đi thay người (재산이 생명을 대신한다)”. Đây là câu nói khi họ tự an ủi bản thân khi bị mất của, cho rằng của cải đã đi thay cho tính mạng mình.
Để kết lại, nếu muốn sống tốt ở Việt Nam thì chúng ta nên hiểu rõ ý nghĩa của từ “Không sao”. Nếu chỉ đơn thuần hiểu từ “Không sao” theo cách dịch từ sang từ thì sẽ rất dễ gặp phải chuyện khiến bản thân nổi nóng. Cần phải tìm hiểu trong văn cảnh, trong lịch sử, trong đặc trưng văn hóa và trong các ví dụ thì mới có thể thực sự hiểu nghĩa của từ “Không sao”. Việt Nam là đất nước sẽ rất khó sống nếu không sử dụng linh hoạt từ “Không sao”. Giữa những khó khăn về kinh tế do chiến tranh kéo dài, sự thống trị của thực dân, và lại là một nước xã hội chủ nghĩa , người ta dùng từ “Không sao” để tự an ủi bản thân và thể hiện sự thông cảm với đối phương, “Không sao” trong tiếng Việt chính là từ có thể giải quyết được mọi vấn đề.
=================================================================================
국회는 개인과 기업에 대한 세금 면제를 통과하였다.
